Во Македонија не недостигаат идеи, знаење, технологии и брендови со потенцијал да успеат на глобалниот пазар. Но создавањето вредност не значи автоматски и нејзино задржување. Без навремена заштита, компаниите можат да го изгубат токму она во што вложувале со години: препознатливоста, иновацијата и правото да располагаат со нивната економска вредност.
Токму од оваа идеја, пред една година беше основана компанијата Смиљковиќ ИП – со намера интелектуалната сопственост да не се третира само како правна постапка што започнува кога ќе се појави проблем, туку како составен дел од развојот на секој сериозен бизнис.
Денес, тимот работи со локални и меѓународни клиенти на заштита на нивните брендови, технологии и производи. По повод првата година од работењето, денешна гостинка на Маркетинг365 е Катерина Смиљковиќ, со која разговараме за моделот што го гради компанијата, за најчестите грешки што ги прават бизнисите и за тоа како интелектуалната сопственост може да им помогне на македонските компании да останат сопственици на вредноста што ја создаваат.
Маркетинг365: Повеќе од една деценија работите во областа на интелектуалната сопственост. Што Ве поттикна да основате сопствена компанија?
Катерина Смиљковиќ: Смиљковиќ ИП е резултат на повеќе од една деценија искуство и на јасното согледување што им е потребно на современите бизниси.
По професија сум електроинженер, а во интелектуалната сопственост влегов преку патентните истражувања. Работата на сложени патентни предмети, особено во контекст на спорови во САД, ме научи зад секој патент, трговска марка или дизајн да ги гледам технологијата, пазарот и деловниот интерес.
Колегите понекогаш го нарекуваат тоа „американски пристап“: директно, брзо и со јасен фокус на резултатот. За мене, тоа значи да ја разберам целта зад инструкцијата и да размислувам неколку чекори однапред.
На локалниот пазар забележав дека компаниите често размислуваат за интелектуалната сопственост предоцна, откако производот е развиен, името е избрано или веќе се инвестира во маркетинг. Смиљковиќ ИП ја создадовме за интелектуалната сопственост да стане дел од деловните одлуки уште од почетокот.
Маркетинг365: Една година подоцна, на што сте најмногу горди?
Катерина Смиљковиќ На довербата што ја добивме уште во првата година. Клиентите не ни доверија само поединечни пријави. Ни доверија брендови што ги граделе со години, технологии што сè уште се развиваат, планови за меѓународно проширување и спорови што можат директно да влијаат врз нивното работење.
Работевме со локални иноватори и етаблирани македонски компании, но и со клиенти и професионални партнери од Европа, САД, Блискиот Исток и Азија. Тоа покажува дека знаењето и стручноста изградени во Македонија можат да бидат конкурентни и на глобално ниво.
Горда сум и на тимот што го изградивме. Секој придонесува со различно знаење и перспектива, но сите имаме ист однос кон работата: лична одговорност, внимание кон деталите и посветеност на клиентот. Најголемата потврда е што клиентите повторно ни се обраќаат и нè препорачуваат на други.
Маркетинг365: Често велите дека во Македонија умееме да создаваме вредност, но не и доволно да ја задржиме. Што значи тоа?
Катерина Смиљковиќ Во Македонија не недостигаат идеи, знаење или претприемачки капацитет. Имаме инженери, програмери, дизајнери, производители и компании со технологии и брендови што можат да бидат конкурентни на светскиот пазар.
Проблемот е што создавањето вредност не е исто што и нејзиното задржување. Во деловна терминологија, имаме value creation, но сè уште немаме доволно value capture. Може да создадете одличен производ или технологија, но ако не ги поседувате правата врз нив, не ја контролирате целосно нивната економска вредност.
Интелектуалната сопственост го менува тоа. Таа го претвора знаењето во право што може да се поседува и лиценцира, а препознатливоста на брендот во вредност што може да се заштити и развива.
Со регистрирана трговска марка го штитите секој денар вложен во маркетингот на вашиот бренд!
Секоја реклама, амбалажа, објава и препорака создава препознатливост и доверба околу одредено име. Регистрацијата ѝ дава на компанијата правна контрола врз знакот во кој се акумулира таа репутација.
Кога правата се во сопственост на македонските компании, тие можат да преговараат од посилна позиција, да привлекуваат инвестиции, да лиценцираат технологии и да задржат поголем дел од приходот. Така, во Македонија остануваат повеќе средства за нови инвестиции, висококвалификувани работни места и понатамошен раст.
Интелектуалната сопственост може да стане ново гориво за македонската економија. Гориво што не зависи од суровини, туку од идеи, знаење, технологии и брендови. Бидејќи дефининитвно не е доволно само да создадеме вредност. Мора да знаеме и како да ја задржиме.
Маркетинг365: Каков модел на работа сакавте да изградите со Смиљковиќ ИП?
Катерина Смиљковиќ Сакавме да изградиме советодавен модел што го одразува нашето техничко, правно и меѓународно искуство, но и начинот на кој денес работат компаниите.
Прашањата од областа на интелектуалната сопственост ретко се изолирани. Еден производ може истовремено да содржи технологија, дизајн, бренд, софтвер и доменски имиња. Затоа, неговата заштита треба да се планира како целина и во согласност со идните деловни планови на компанијата.
Кога клиентот ќе ни каже дека планира да продава во Европската Унија или во регионот, не се ограничуваме на пријава во Македонија. Проверуваме дали избраното име е слободно и на пазарите на кои сака да се прошири.
Повеќе клиенти, врз основа на нашите проверки и совет, го промениле избраното име уште пред да започнат сериозно да инвестираат во него. Со тоа избегнале скапо ребрендирање, правни спорови и можност нивното проширување подоцна да биде запрено.
Понекогаш највредниот совет не е како да ја поднесеме пријавата, туку зошто клиентот не треба да продолжи со избраното име.
Токму тоа е моделот што сакавме да го изградиме: да ја решиме непосредната задача, но истовремено да го подготвиме клиентот и за она што следува.
Маркетинг365: Кои се најчестите заблуди што ги имаат компаниите за интелектуалната сопственост?
Катерина Смиљковиќ Една од најчестите е: „Кој пак мене ќе ме копира?“ Компаниите често мислат дека се премногу мали или недоволно познати. Но интересот за имитација најчесто се појавува токму кога производот или брендот ќе покаже дека е успешен. Тогаш компанијата веќе вложила значителни средства и многу потешко ја брани позицијата што ја изградила.
Постои и спротивен ризик: компанијата несвесно да повреди туѓа трговска марка. Тоа што името е слободно во Македонија не значи дека може безбедно да се користи во Европската Унија или на друг пазар.
Ако конфликтот се открие по лансирањето, компанијата може да се соочи со правни постапки и со скапа промена на името, амбалажата, домените и целата маркетинг-комуникација. Затоа, овие прашања треба да се проверат додека се носи деловната одлука, а не откако таа веќе е спроведена.
Маркетинг365: Технологијата и пазарите се менуваат со огромна брзина. Што ќе им биде потребно на компаниите од нивните советници за интелектуална сопственост во следните години?
Катерина Смиљковиќ Ќе им биде потребен совет што може да го следи темпото на нивниот бизнис. Денес, еден производ може да биде лансиран во една држава, а речиси веднаш да биде копиран или продаван на друг пазар. Вештачката интелигенција го забрзува создавањето, но и имитирањето. Е-трговијата ги отвора пазарите, но ги олеснува и фалсификувањето и лажното претставување.
Повеќе нема да биде доволно советникот само да ја познава постапката за регистрација. Ќе мора да ги разбира технологијата, дигиталните платформи и деловниот контекст. Неговата улога ќе биде навреме да ги препознава и ризиците и можностите за комерцијализација.
Маркетинг365: Каде сакате да биде Смиљковиќ ИП по пет години?
Катерина Смиљковиќ Сакаме Смиљковиќ ИП да стане регионална референтна точка за стратешка заштита на интелектуалната сопственост. Ќе продолжиме да ја развиваме нашата меѓународна мрежа и работата во областа на патентите, трговските марки и заштитата на брендовите онлајн.
Но успехот нема да го мериме само преку растот на нашата компанија. Вистинското влијание би било да видиме повеќе македонски компании што ги поседуваат правата врз своите технологии и брендови, ги лиценцираат, привлекуваат инвестиции и настапуваат на глобалниот пазар како сопственици на вредноста што ја создаваат, а не само како извршители.
Маркетинг365: Што би му кажале на сопственик на компанија кој досега не размислувал сериозно за интелектуалната сопственост?
Катерина Смиљковиќ: Би му предложила да започне со едно едноставно прашање:
„Ако друга компанија утре го копира она што го прави мојот бизнис препознатлив или вреден, како тоа би се одразило врз моето работење. И дали имам начин да го спречам?“
Одговорот често открива и поголема вредност и поголема изложеност отколку што компанијата претпоставувала. За интелектуалната сопственост треба да се размислува пред да се појави проблемот.
Најдобрата стратегија за интелектуална сопственост не започнува кога некој ќе ве копира. Таа започнува додека создавате нешто што вреди да биде заштитено!
